Kwasy kosmetyczne – rodzaje, działanie i dobór kwasów do potrzeb skóry

Kwasy kosmetyczne należą do najczęściej wykorzystywanych składników aktywnych w profesjonalnej kosmetologii. Odpowiednio dobrane pozwalają przeprowadzić kontrolowaną eksfoliację, wygładzić powierzchnię skóry, poprawić jej koloryt oraz wspierać pielęgnację skóry z niedoskonałościami, przebarwieniami czy oznakami fotostarzenia.

Nie istnieje jednak jeden „najlepszy kwas do twarzy”. Kwas glikolowy, migdałowy, mlekowy, salicylowy, laktobionowy czy azelainowy różnią się budową chemiczną, właściwościami oraz sposobem działania. Co więcej, o intensywności działania profesjonalnego peelingu nie decyduje wyłącznie procentowe stężenie kwasu.

Dlatego prawidłowy dobór preparatu powinien uwzględniać aktualny stan i potrzeby skóry, jej wrażliwość, fototyp, rodzaj problemu, stężenie i pH preparatu, jego formulację oraz zalecenia producenta dotyczące procedury zabiegowej.

Czym są kwasy kosmetyczne?

Pod określeniem „kwasy kosmetyczne” kryje się duża grupa substancji wykorzystywanych w kosmetykach oraz profesjonalnych preparatach eksfoliujących. Nie wszystkie należą do tej samej grupy chemicznej i nie wszystkie działają w identyczny sposób.

W kosmetologii często spotykamy podział na:

AHA – alfa-hydroksykwasy, do których należą między innymi kwas glikolowy, mlekowy i migdałowy.

BHA – beta-hydroksykwasy – w kosmetyce określenie BHA odnosi się przede wszystkim do kwasu salicylowego. Warto jednak zaznaczyć, że z chemicznego punktu widzenia kwas salicylowy nie jest klasycznym beta-hydroksykwasem.

PHA – polihydroksykwasy, takie jak glukonolakton. Do składników blisko związanych z PHA zalicza się również kwasy bionowe, między innymi kwas laktobionowy.

W profesjonalnej kosmetologii wykorzystuje się również inne kwasy, których nie należy na siłę klasyfikować jako AHA, BHA czy PHA. Przykładami są kwas azelainowy, pirogronowy, ferulowy, fitowy czy trójchlorooctowy (TCA).

AHA – alfa-hydroksykwasy

Kwasy AHA należą do najlepiej poznanych hydroksykwasów stosowanych w kosmetologii. Oddziałują między innymi na proces keratynizacji i spójność komórek warstwy rogowej, dlatego wykorzystuje się je w preparatach eksfoliujących oraz kosmetykach poprawiających strukturę i wygląd skóry.

Do najczęściej wykorzystywanych AHA należą kwas glikolowy, mlekowy i migdałowy.

Kwas glikolowy

Kwas glikolowy (Glycolic Acid) jest jednym z najbardziej znanych alfa-hydroksykwasów. Ma niewielką cząsteczkę, dlatego jego działanie może być intensywne i silnie zależy od parametrów konkretnego preparatu.

W profesjonalnej kosmetologii stosuje się go między innymi w zabiegach ukierunkowanych na:

• nierówną i szorstką strukturę skóry,
• powierzchowne przebarwienia i nierówny koloryt,
• oznaki fotostarzenia,
• drobne linie,
• nadmierne rogowacenie,
• wybrane problemy skóry z niedoskonałościami.

Nie oznacza to jednak, że każde wysokie stężenie kwasu glikolowego będzie odpowiednie dla każdej skóry. W przypadku profesjonalnych peelingów szczególne znaczenie mają również pH, czas ekspozycji, sposób przygotowania skóry oraz procedura zakończenia działania preparatu.

Kwas mlekowy

Kwas mlekowy (Lactic Acid) również należy do AHA. Naturalnie występuje między innymi jako element naturalnego czynnika nawilżającego skóry – NMF, natomiast w odpowiednich formulacjach kosmetycznych wykorzystuje się jego właściwości eksfoliujące i pielęgnacyjne.

Preparaty z kwasem mlekowym mogą znaleźć zastosowanie w pielęgnacji skóry suchej, szorstkiej, pozbawionej blasku i z nierównym kolorytem.

Jednocześnie stężenie i pH preparatu wpływają na charakter jego działania. Dlatego kosmetyku zawierającego niewielką ilość kwasu mlekowego nie należy utożsamiać z profesjonalnym peelingiem chemicznym opartym na tym samym kwasie.

Kwas migdałowy

Kwas migdałowy (Mandelic Acid) jest aromatycznym alfa-hydroksykwasem. Jego cząsteczka jest większa od cząsteczki kwasu glikolowego, co wpływa na sposób przenikania przez skórę.

W profesjonalnej pielęgnacji kwas migdałowy wykorzystuje się między innymi w procedurach przeznaczonych dla skóry:

• z niedoskonałościami,
• z nadmiernym wydzielaniem sebum,
• z nierównym kolorytem,
• z powierzchownymi przebarwieniami,
• wykazującej oznaki fotostarzenia.

Preparaty z kwasem migdałowym często wybiera się wtedy, gdy zależy nam na kontrolowanej eksfoliacji przy dobrej tolerancji zabiegu. Nie oznacza to jednak, że kwas migdałowy jest automatycznie bezpieczny dla każdej skóry – nadal należy uwzględnić jego stężenie, pH oraz całą formulację produktu.

Kwas salicylowy – najpopularniejszy BHA w kosmetyce

Kwas salicylowy (Salicylic Acid) jest w kosmetyce powszechnie określany jako BHA, chociaż pod względem budowy chemicznej nie jest klasycznym beta-hydroksykwasem.

Jedną z jego istotnych cech jest lipofilowość, czyli powinowactwo do środowiska lipidowego. Z tego powodu preparaty zawierające kwas salicylowy znajdują zastosowanie przede wszystkim w pielęgnacji skóry tłustej, łojotokowej, z zaskórnikami i niedoskonałościami.

Kwas salicylowy wykazuje właściwości keratolityczne i jest wykorzystywany w profesjonalnych peelingach przeznaczonych między innymi do skóry z tendencją do powstawania zmian trądzikowych.

Dobór preparatu wymaga jednak uwzględnienia jego stężenia, formulacji, obszaru aplikacji oraz przeciwwskazań.

PHA – polihydroksykwasy

Polihydroksykwasy mają większe struktury cząsteczkowe niż klasyczne AHA, a ich przenikanie przez skórę jest wolniejsze. Dzięki temu w odpowiednio opracowanych formulacjach mogą wykazywać łagodniejszy potencjał drażniący.

Glukonolakton

Glukonolakton (Gluconolactone) zalicza się do PHA. Stosuje się go w kosmetykach eksfoliujących, nawilżających i wspierających pielęgnację skóry wymagającej delikatniejszego podejścia.

Może pojawiać się zarówno samodzielnie, jak i jako element bardziej rozbudowanych kompleksów kwasowych.

Kwas laktobionowy

Kwas laktobionowy (Lactobionic Acid) jest kwasem bionowym i bywa omawiany razem z PHA ze względu na zbliżone właściwości użytkowe.

W kosmetologii wykorzystuje się go przede wszystkim w formulacjach przeznaczonych do łagodniejszej eksfoliacji oraz pielęgnacji skóry suchej, wrażliwej i wymagającej wsparcia bariery naskórkowej.

Kwas azelainowy – nie AHA ani BHA

Kwas azelainowy (Azelaic Acid) jest nasyconym kwasem dikarboksylowym. Nie należy więc klasyfikować go jako AHA, BHA ani PHA.

Jego właściwości są szczególnie interesujące w pielęgnacji skóry z niedoskonałościami i zaburzeniami kolorytu. Kwas azelainowy wykazuje działanie przeciwzapalne, wpływa na proces keratynizacji oraz aktywność tyrozynazy, dlatego znajduje zastosowanie również w preparatach ukierunkowanych na przebarwienia pozapalne.

W zależności od stężenia i statusu konkretnego produktu kwas azelainowy występuje zarówno w kosmetykach, jak i preparatach dermatologicznych. Dlatego zastosowania leczniczego produktu nie należy automatycznie przenosić na kosmetyk zawierający ten sam składnik.

Kwas pirogronowy

Kwas pirogronowy (Pyruvic Acid) jest alfa-ketokwasem, a nie klasycznym AHA.

W profesjonalnych peelingach wykorzystuje się jego właściwości keratolityczne i eksfoliujące. Preparaty na bazie kwasu pirogronowego stosuje się między innymi w procedurach ukierunkowanych na skórę tłustą, z niedoskonałościami, oznakami fotostarzenia oraz nierówną strukturą.

Ze względu na intensywność działania profesjonalne preparaty z kwasem pirogronowym wymagają ścisłego przestrzegania procedury producenta.

Kwas ferulowy

Kwas ferulowy (Ferulic Acid) należy do kwasów fenolowych. Jest ceniony przede wszystkim ze względu na właściwości antyoksydacyjne.

W kosmetologii często występuje w formulacjach łączących kilka substancji aktywnych, przeznaczonych do pielęgnacji skóry z nierównym kolorytem oraz oznakami fotostarzenia.

Nie należy jednak utożsamiać go z klasycznym AHA tylko dlatego, że w nazwie występuje słowo „kwas”.

Kwas fitowy

Kwas fitowy (Phytic Acid) jest naturalnie występującym związkiem fosforowym. W kosmetykach wykorzystuje się między innymi jego właściwości chelatujące i antyoksydacyjne, a także zastosowanie w formulacjach ukierunkowanych na poprawę wyglądu nierównego kolorytu skóry.

Często stanowi składnik wielokwasowych peelingów profesjonalnych.

TCA – kwas trójchlorooctowy

Kwas trójchlorooctowy (Trichloroacetic Acid, TCA) to substancja stosowana w peelingach chemicznych o działaniu zależnym między innymi od stężenia, sposobu aplikacji i formulacji.

TCA działa inaczej niż klasyczne hydroksykwasy. Wywołuje kontrolowaną koagulację białek, a głębokość działania może wzrastać wraz z parametrami procedury.

Z tego względu TCA wymaga szczególnej wiedzy, prawidłowej kwalifikacji oraz ścisłego przestrzegania protokołu konkretnego preparatu. Nie powinno się przenosić zasad stosowania AHA na zabiegi wykorzystujące TCA.

Jaki kwas kosmetyczny wybrać?

Dobór kwasu powinien wynikać przede wszystkim z problemu i aktualnego stanu skóry, a nie wyłącznie z jej podstawowego typu.

Tabela stanowi ogólną wskazówkę dotyczącą właściwości składników, a nie gotowy protokół zabiegowy. Ten sam kwas może działać zupełnie inaczej w zależności od jego stężenia, pH i formulacji.

Stężenie kwasu to nie wszystko – dlaczego pH jest tak ważne?

To jedna z najważniejszych zasad przy wyborze profesjonalnych kwasów.

Nie można porównywać siły dwóch peelingów wyłącznie na podstawie wartości procentowej podanej na opakowaniu.

Na intensywność działania wpływają między innymi:

rodzaj kwasu – poszczególne substancje różnią się budową, wielkością cząsteczki, lipofilowością i stałą dysocjacji;

stężenie – określa ilość kwasu w preparacie, ale samo nie mówi jeszcze wszystkiego o jego aktywności;

pH preparatu – wpływa na stopień dysocjacji kwasu i udział jego formy niezjonizowanej;

formulacja i nośnik – mogą zmieniać penetrację substancji przez skórę;

czas kontaktu ze skórą – w profesjonalnych peelingach stanowi jeden z parametrów procedury;

liczba nakładanych warstw i technika aplikacji – jeśli producent przewiduje taki sposób pracy;

przygotowanie skóry – między innymi stopień jej odtłuszczenia może wpływać na działanie preparatu.

Dlatego określenie „kwas 40%” bez informacji o rodzaju kwasu, pH i formulacji jest niewystarczające do oceny intensywności peelingu.

Pre Peel – dlaczego przygotowanie skóry ma znaczenie?

Profesjonalny zabieg eksfoliacji rozpoczyna się jeszcze przed aplikacją właściwego peelingu.

Preparaty Pre Peel służą do odpowiedniego przygotowania powierzchni skóry zgodnie z procedurą producenta. W zależności od formulacji mogą oczyszczać i odtłuszczać skórę, usuwać pozostałości kosmetyków oraz przygotowywać ją do bardziej równomiernego działania kolejnego etapu zabiegu.

Nie każdy produkt Pre Peel działa jednak identycznie. Niektóre preparaty same zawierają kwasy lub inne składniki aktywne. Dlatego również na tym etapie należy przestrzegać procedury przewidzianej dla konkretnego systemu zabiegowego.

Czy każdy kwas trzeba neutralizować?

Nie.

To kolejna kwestia, przy której często pojawia się zbyt duże uproszczenie.

Niektóre profesjonalne peelingi wymagają zastosowania odpowiedniego neutralizatora po określonym czasie. Dotyczy to między innymi wielu procedur wykorzystujących kwasy AHA.

Istnieją jednak również formulacje i systemy zabiegowe, których procedura zakończenia wygląda inaczej. Niektóre peelingi mogą być samoneutralizujące lub wymagają innego sposobu zakończenia zabiegu.

Dlatego zasada „każdy kwas po kilku minutach neutralizujemy” jest nieprawidłowa.

O konieczności neutralizacji, rodzaju neutralizatora, czasie ekspozycji oraz sposobie usunięcia preparatu zawsze powinien decydować protokół producenta konkretnego peelingu.

Kwasy kosmetyczne a ochrona przeciwsłoneczna

Ochrona przeciwsłoneczna jest bardzo ważnym elementem pielęgnacji podczas kuracji eksfoliujących.

W przypadku AHA istnieją dane wskazujące, że ich stosowanie może czasowo zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie ultrafioletowe. Dlatego podczas stosowania produktów eksfoliujących oraz po profesjonalnych zabiegach należy przestrzegać zaleceń dotyczących fotoprotekcji.

Szczegółowe zalecenia zależą od zastosowanego preparatu i procedury, jednak ochrona skóry przed nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV powinna stanowić podstawowy element pielęgnacji pozabiegowej.

Przeciwwskazania do peelingów chemicznych

Profesjonalnego peelingu chemicznego nie należy wykonywać bez wcześniejszej oceny stanu skóry i zebrania odpowiedniego wywiadu.

Do czynników, które mogą wykluczać zabieg lub wymagać jego odroczenia, należą między innymi aktywne uszkodzenia i silne podrażnienie skóry, niektóre aktywne infekcje, świeże oparzenie słoneczne, nadwrażliwość na składniki preparatu oraz określone terapie dermatologiczne i leki.

Znaczenie mają również skłonność do zaburzeń pigmentacji, fototyp skóry, planowana ekspozycja na promieniowanie UV oraz inne zabiegi wykonywane w podobnym czasie.

Lista przeciwwskazań nie jest jednak identyczna dla wszystkich kwasów i produktów. Przed zabiegiem należy zawsze sprawdzić przeciwwskazania określone przez producenta konkretnego preparatu oraz przeprowadzić profesjonalną kwalifikację klienta.

Profesjonalne kwasy kosmetyczne – dlaczego procedura jest tak ważna?

W profesjonalnej eksfoliacji liczy się nie tylko wybór substancji aktywnej. Równie ważne są przygotowanie skóry, właściwa ilość preparatu, kolejność aplikacji, czas ekspozycji, obserwacja reakcji skóry, sposób zakończenia działania peelingu oraz pielęgnacja pozabiegowa.

Dlatego profesjonalnych preparatów kwasowych o wysokiej aktywności nie należy traktować jak zwykłego kosmetyku do pielęgnacji domowej.

W RBS Kosmetik dostępne są profesjonalne kwasy kosmetyczne, preparaty Pre Peel oraz neutralizatory do kwasów, przeznaczone do pracy w gabinetach kosmetycznych i kosmetologicznych.

Najczęściej zadawane pytania o kwasy kosmetyczne

Czym różnią się AHA, BHA i PHA?

AHA to alfa-hydroksykwasy, do których należą między innymi kwas glikolowy, mlekowy i migdałowy. W kosmetyce jako BHA określa się przede wszystkim kwas salicylowy. PHA to polihydroksykwasy, na przykład glukonolakton. Poszczególne grupy różnią się budową i właściwościami, dlatego znajdują zastosowanie przy różnych potrzebach skóry.

Jaki kwas stosuje się na przebarwienia?

W preparatach ukierunkowanych na nierówny koloryt wykorzystuje się między innymi kwas glikolowy, migdałowy, mlekowy i azelainowy, a także formulacje zawierające kwas ferulowy czy fitowy. Dobór zależy jednak od rodzaju przebarwienia, fototypu, aktualnego stanu skóry oraz parametrów preparatu.

Jaki kwas wybrać do skóry tłustej i z zaskórnikami?

W takich formulacjach często wykorzystuje się kwas salicylowy, migdałowy, azelainowy lub pirogronowy. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat zawierający jeden z tych składników będzie odpowiedni dla każdej skóry problemowej.

Czy wyższe stężenie oznacza mocniejszy peeling?

Nie zawsze. Stężenie jest tylko jednym z parametrów. Na działanie wpływają również pH, rodzaj kwasu, jego właściwości chemiczne, formulacja, nośnik, czas kontaktu ze skórą oraz sposób aplikacji.

Czy każdy peeling kwasowy trzeba neutralizować?

Nie. Sposób zakończenia działania peelingu zależy od jego formulacji i procedury producenta. Niektóre preparaty wymagają neutralizatora, natomiast inne stosuje się według odmiennego protokołu.

Czy kwasy można stosować przez cały rok?

Nie można odpowiedzieć na to pytanie jednakowo dla wszystkich preparatów. Możliwość wykonywania zabiegów zależy od rodzaju peelingu, jego parametrów, stanu skóry, ekspozycji na promieniowanie UV oraz zaleceń producenta. Niezależnie od pory roku istotna jest prawidłowa fotoprotekcja.

Czy kwas azelainowy jest AHA?

Nie. Kwas azelainowy jest kwasem dikarboksylowym i nie należy do grup AHA, BHA ani PHA.

Czy kwas pirogronowy jest AHA?

Nie. Kwas pirogronowy jest alfa-ketokwasem. Może być składnikiem profesjonalnych peelingów chemicznych, ale pod względem chemicznym nie należy klasyfikować go jako klasycznego AHA.

Podsumowanie – jaki kwas wybrać?

Nie ma jednego kwasu odpowiedniego dla każdej skóry. Kwas glikolowy, migdałowy, mlekowy, salicylowy, azelainowy, pirogronowy czy PHA mają odmienne właściwości i mogą odpowiadać na różne potrzeby.

Najważniejsza zasada brzmi: nie dobieramy profesjonalnego peelingu wyłącznie na podstawie nazwy kwasu lub jego procentowego stężenia.

W profesjonalnym zabiegu należy uwzględnić aktualny stan skóry, wskazania i przeciwwskazania, fototyp, pH i formulację produktu oraz kompletną procedurę producenta. Właśnie takie podejście pozwala prowadzić eksfoliację w sposób kontrolowany i świadomy.