Kwas trójchlorooctowy (TCA) od lat zajmuje szczególne miejsce w kosmetologii profesjonalnej i dermatologii estetycznej. Jest jednym z najsilniejszych i jednocześnie najbardziej skutecznych kwasów wykorzystywanych w peelingach chemicznych, przeznaczonych wyłącznie do pracy gabinetowej. Dzięki swoim właściwościom regeneracyjnym, rozjaśniającym i silnie przebudowującym skórę, TCA stanowi podstawowe narzędzie w terapiach anti-aging, przeciwtrądzikowych oraz w redukcji przebarwień i blizn.

Dlaczego TCA jest tak ceniony w kosmetologii profesjonalnej?

Rosnące zainteresowanie peelingami TCA wynika z możliwości osiągania szybkich i widocznych efektów w relatywnie krótkim czasie. Prawidłowo wykonany zabieg prowadzi do długotrwałej stymulacji produkcji kolagenu, która może utrzymywać się nawet do 90 dni po aplikacji.

Efektem jest stopniowe wygładzenie zmarszczek, poprawa napięcia skóry, jej rozjaśnienie oraz ujednolicenie struktury. Z tego względu TCA stanowi jeden z filarów nowoczesnych terapii anti-aging i zabiegów naprawczych.

Czym jest kwas TCA?

Kwas trójchlorooctowy (Trichloroacetic Acid, TCA) jest organicznym kwasem karboksylowym, będącym pochodną kwasu octowego, w którym trzy atomy wodoru zostały zastąpione atomami chloru. Taka budowa chemiczna odpowiada za jego wysoką aktywność biologiczną i zdolność głębokiej penetracji skóry.

W temperaturze pokojowej TCA występuje w postaci kryształów, które łatwo rozpływają się pod wpływem wilgoci. Związek ten bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, słabiej w etanolu i eterze dietylowym. Niewielki rozmiar cząsteczki sprawia, że TCA szybko przenika przez naskórek do skóry właściwej, co umożliwia osiąganie wyraźnych i długotrwałych efektów terapeutycznych.

Historia zastosowania TCA w kosmetologii

Pierwsze prace nad różnymi metodami peelingów sięgają już XIX wieku. Wówczas powstała klasyfikacja peelingów ze względu na metodę wykonania (chemiczne, fizyczne, mechaniczne) oraz głębokość penetracji (powierzchowne, średnio-głębokie i głębokie).

Przełomowe znaczenie dla zastosowania TCA w kosmetologii miały badania Monasha z 1945 roku. Na podstawie doświadczeń klinicznych oraz badań histologicznych wykazał on, że kwas trójchlorooctowy posiada właściwości umożliwiające jego bezpieczne i skuteczne wykorzystanie w zabiegach estetycznych. W tym samym okresie na Uniwersytecie Nowojorskim Sultzberger wraz ze współpracownikami rozpoczął leczenie blizn potrądzikowych z użyciem TCA, co zapoczątkowało szerokie zastosowanie tego kwasu w dermatologii i kosmetologii.

Mechanizm działania kwasu TCA

Mechanizm działania TCA opiera się na koagulacji białek naskórka. Proces ten prowadzi do kontrolowanej martwicy komórek – zarówno prawidłowych, jak i uszkodzonych w wyniku procesów chorobowych czy fotostarzenia. Następstwem jest intensywne złuszczanie oraz uruchomienie procesów regeneracyjnych.

Zniszczoną tkankę stopniowo pokrywa nowy naskórek. W kolejnych etapach dochodzi do odnowy górnych warstw skóry właściwej oraz intensywnej syntezy nowych włókien kolagenowych. W efekcie skóra staje się wyraźnie gładsza, bardziej napięta i jednolita kolorystycznie.

Dodatkowo TCA zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych, dlatego po zabiegu zazwyczaj nie obserwuje się silnego stanu zapalnego ani znacznego obrzęku.

Nie ma potrzeby neutralizowania kwasu TCA, ponieważ ulega on samoistnej inaktywacji w trakcie przenikania przez skórę. Neutralizacja staje się jednak konieczna w przypadku zabiegów łączonych, na przykład z kwasem glikolowym, który zwiększa penetrację TCA i intensyfikuje jego działanie.

Podział peelingów ze względu na głębokość penetracji

Peelingi chemiczne dzieli się ze względu na zakres działania:

• peelingi powierzchowne – obejmujące wyłącznie naskórek,
• peelingi średnio-głębokie – obejmujące naskórek i warstwę brodawkowatą skóry właściwej,
• peelingi głębokie – sięgające do warstwy siateczkowatej skóry właściwej.

W praktyce klinicznej stosuje się również bardziej szczegółowy podział peelingów chemicznych:

• bardzo powierzchowne – działające do warstwy kolczystej naskórka (AHA 20-50%, TCA 10-20%),
• powierzchowne – złuszczające cały naskórek do warstwy podstawnej (kwas glikolowy 70%, TCA 20-30%),
• średnio-głębokie – obejmujące naskórek i górną część skóry właściwej (TCA 35-50%),
• głębokie – sięgające do środkowej części warstwy siateczkowatej skóry właściwej (fenol w formule Gordona-Bakera).

Podział ten ma charakter orientacyjny, ponieważ głębokość penetracji zależy od wielu czynników. Takie jak pH i pKa preparatu, stężenie, czas aplikacji, liczba warstw, kondycja skóry oraz postępowanie przed i pozabiegowe.

Wskazania do stosowania kwasu TCA

Peelingi TCA znajdują zastosowanie w terapii wielu problemów skórnych, w tym:

• uszkodzeń posłonecznych skóry,
• przebarwień pozapalnych i ostudy,
• plam soczewicowatych,
• bielactwa,
• drobnych zmarszczek mimicznych i posłonecznych,
• płytkich blizn potrądzikowych,
• trądziku pospolitego,
• utraty jędrności i nierównej struktury skóry.

Dzięki silnemu działaniu stymulującemu fibroblasty TCA jest często wybierany do kuracji intensywnie przebudowujących skórę.

Z czym łączyć TCA? Zabiegi skojarzone

W celu ograniczenia ryzyka powikłań oraz zwiększenia kontroli nad głębokością penetracji , coraz częściej stosuje się metody skojarzone.

Kwas TCA łączy się w terapiach zabiegowych, aby zwiększyć skuteczność zabiegu przy jednoczesnej lepszej kontroli głębokości działania i ograniczeniu ryzyka powikłań; najczęściej łączy się go z kwasem glikolowym (przygotowuje skórę i zwiększa równomierność penetracji TCA), kwasem salicylowym (działanie przeciwzapalne i seboregulujące), roztworem Jessnera (wzmocnienie efektu złuszczania) oraz retinoidami i preparatami regenerującymi, co pozwala osiągnąć intensywną przebudowę skóry przy zastosowaniu niższych stężeń TCA.

Jednym z najczęściej wykorzystywanych połączeń jest kwas glikolowy z TCA.

Kwas glikolowy w wysokim stężeniu usuwa warstwę rogową naskórka, co zapewnia równomierną penetrację TCA. Pozwala to osiągnąć efekt porównywalny z wysokimi stężeniami TCA, przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka działań niepożądanych. Dodatkowo kwas glikolowy zwiększa aktywność fibroblastów i intensyfikuje procesy regeneracyjne.

W zabiegach peelingów chemicznych wykorzystuje się również inne substancje aktywne, takie jak kwas salicylowy, rezorcyna, fenol, kwasy owocowe, pochodne witaminy A czy na przykład mieszanka z TCA X Glow marki Dives.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Chociaż TCA to bardzo skuteczny kwas, wymaga odpowiedniego stosowania przez przeszkolonych profesjonalistów. Nieprawidłowa aplikacja lub zbyt wysokie stężenia mogą prowadzić do podrażnień, powikłań lub przebarwień.

Kwas TCA to jeden z najważniejszych składników aktywnych w profesjonalnej kosmetologii. Łączy w sobie wysoką skuteczność, szerokie spektrum zastosowań oraz możliwość precyzyjnej kontroli głębokości działania. Dla gabinetów kosmetycznych stanowi narzędzie do zaawansowanej pracy ze skórą.

Bibliografia:

Broniarczyk-Dyła G., Wawrzycka- Kaflik A., Prusińska- Bratoś M.: Efekt farmakologicznego działania związków chemicznych znajdujących zastosowanie w peelingach chemicznych.
Dermatol. Estetyczna, 2004;

Brodland D.G., Roenigk R.K: Trichloroacetic acid chemexfoliation (chemical peel) for extensive premalignant actinic damage of the face and scalp. Mayo Clin. Proc., 1988;

Podstawy Medycyny Estetycznej.
Podręcznik dla studentów kosmetologii pod redakcją Andrzeja Przylipiaka,
Białystok 2014

Trznadel-Grodzka E., Kaszuba A., 2008: Peelingi chemiczne – definicja, rodzaje, wskazania kliniczne, po-
wikłania.